Atmosfera techniczna (at)
Jednostka ciśnienia w układzie CGS przyjęta w zastosowaniach technicznych. Jest to ciśnienie wywołane ciężarem słupa rtęci ~ wysokości 736 mm, lub słupa wody o wysokości 10 m i o podstawie 1 cm2. Ciężar takiego słupa wynosi 1 kG. 1 at =1 kG / cm2 =10 000 mm H20 = 736 mm Hg (słupa rtęci).
Atmosferyczny punkt rosy
Temperatura (°C) poniżej której następuje wykroplenie się wody z powietrza po tym jak powietrze jest z powrotem rozprężone do atmosfery.
Bar (bar)
Jednostka ciśnienia w układzie CGS stosowana w technice płynów. Jest to ciśnienie wywołane ciężarem słupa rtęci o wysokości 750 mm działającym na powierzchnię 1 cm2 1 bar =1,02 at =1,02 kG / cm2.
Chłodnica końcowa
Chłodnica końcowa to wymiennik ciepła, który chłodzi gorące sprężone powietrze doprowadzając do skroplenia wody, która inaczej skropliłaby się w układzie rur. Chłodnica chłodzona jest wodą lub powietrzem, zwykle wyposażona w separator wody z automatycznym spustem kondensatu (mieszanina oleju z wodą i cząstkami stałymi). Powinna być montowana za sprężarką. 80 - 90% wody powstałej ze skroplenia pary jest gromadzone w separatorze wody chłodnicy końcowej. Temperatura sprężonego powietrza po chłodnicy końcowej jest wyższa od temperatury czynnika chłodzącego od kilku do kilkunastu stopni zależnie od typu i konstrukcji.
Ciśnienie absolutne (a)
Rzeczywiste całkowite ciśnienie powietrza zawartego w określonym zbiorniku. Jest to ciśnienie odniesione do próżni absolutnej czyli uwzględniające ciśnienie atmosferyczne. Ciśnienie absolutne może być w stosunku do ciśnienia atmosferycznego równe, mniejsze lub większe. W przypadku gdy jest ono wyższe - w zbiorniku panuje nadciśnienie. Gdy jest ono niższe - w zbiorniku panuje podciśnienie.
Ciśnienie efektywne (e)
Ciśnienie gazu odniesione do ciśnienia atmosferycznego.
Ciśnienie powietrza atmosferycznego
Siła z jaką powietrze atmosferyczne działa na jednostkę powierzchni. Siła ta jest uzależniona od wysokości położenia danego miejsca terenu ponad poziomem morza oraz warunków meteorologicznych. Przeciętnie na poziomie morza powietrze atmosferyczne swoim ciężarem naciska na każdy cm2 powierzchni z taką samą siłą jaką wywiera ciężar słupa rtęci o wysokości 760 mm i podstawie 1 cm2.
Ciśnienie pracy
Ciśnienie, przy którym pracuje dany element, zespół czy układ pneumatyczny w konkretnym zastosowaniu.
Ciśnieniowy punkt rosy
Temperatura (°C), poniżej której następuje wykroplenie wody z powietrza przy określonym ciśnieniu, do którego powietrze jest sprężone. Termin ciśnieniowy punkt rosy używany jest w celu opisania zawartości wody w sprężonym powietrzu.
Dmuchawa
Urządzenie sprężające powietrze, w którym ciśnienie pracy z reguły nie przekracza 1 bar(e). Wykorzystywane jest głównie w układach do transportu materiałów sypkich (np. zboża w elewatorach), napowietrzania ścieków w oczyszczalniach, chłodzenia, a także wytwarzania niewielkiego podciśnienia.
Dysza
Element służący do zwiększenia prędkości gazu przy obniżeniu ciśnienia powietrza w instalacji.
Filtr sprężonego powietrza
Element, którego zadaniem jest zatrzymywanie cząstek zanieczyszczeń (cząstek stałych, pyłów, resztek oleju) o określonej wielkości, znajdujących się w przepływającym przez niego sprężonym powietrzu.
Filtracyjny wkład
Część filtra wykonująca właściwe zadanie filtrowania. Zazwyczaj wykonany jako wkład łatwo wymienialny, jednorazowego użytku.
Filtry sprężonego powietrza
Filtry eliminujące zanieczyszczenia ze sprężonego powietrza przy minimalnym spadku ciśnienia. wstępny – oleju i cząstek stałych. Filtry koalescencyjne (tłuszczowe) zapewniają ochronę podstawową, usuwają wodę i aerozole oleju do 0,1 mg/m3 oraz wszelkie zanieczyszczenia stałe o rozmiarach cząstek powyżej 1 µm (mikrona). WSTĘPNY - cząstek stałych. Filtry mechaniczne, chroniące przed pyłem, usuwają cząstki stałe powyżej 1 µm. DOKŁADNY- oleju i cząstek stałych. Precyzyjne filtry koalescencyjne, usuwają wodę i aerozole oleju do 0,01 mg/m3, oraz wszelkie zanieczyszczenia stałe o rozmiarach cząstek powyżej 0,01 µm. DOKŁADNY- cząstek stałych. Filtry mechaniczne, chroniące przed pyłem, usuwają cząstki stałe powyżej 0,01 µm WĘGLOWY - Absorpcyjne filtry na bazie węgla aktywnego – usuwają opary oleju i lotne węglowodory. Zapewniają bezwonne powietrze o szczątkowej zawartości oleju o,03 mg/m3.
Hałas (ciśnienie akustyczne)
Ciśnienie powodowane rozchodzeniem się drgań akustycznych. Wyraża się różnicą pomiędzy ciśnieniem panującym w ośrodku w momencie rozchodzenia się fal akustycznych a ciśnieniem statycznym (pozbawionym fal akustycznych).
Klasa czystości
Jest to umowne oznaczenie cyfrowe, zawierające informacje o stężeniu trzech głównych rodzajów zanieczyszczeń: cząsteczek stałych, wody i oleju, w sprężonym powietrzu (patrz tabela). Stosowane oznaczenie, wg ISO 8573-1, składa się z trzech cyfr, które określają: • klasę zanieczyszczeń substancjami stałymi • klasę zawodnienia • klasę zaolejenia
Klasa zanieczyszczeń substancjami stałymi
Oznaczenie cyfrowe określające graniczne stężenie cząstek zanieczyszczeń stałych, ustalone dla poszczególnych stopni (skali rozmiarów cząstek), w określonych warunkach.
Klasa zaolejenia
Oznaczenie cyfrowe określające graniczne stężenie oleju w sprężonym powietrzu, w danych warunkach
Klasa zawodnienia
Oznaczenie cyfrowe określające najwyższą wartość punktu rosy przy rzeczywistym ciśnieniu sprężonego powietrza.
Kondensat olejowy
Kondensat olejowy jest agresywną mieszaniną wody, oleju i cząstek stałych. Jest to produkt uboczny procesu wytwarzania i uzdatniania sprężonego powietrza. Substancja niezwykle szkodliwa dla środowiska naturalnego wymagająca odpowiedniego uzdatnienia przed odprowadzeniem do kanalizacji.
Manometr
Przyrząd do pomiaru ciśnienia. Wskazuje różnicę ciśnień lub ciśnienie w odniesieniu do próżni.
Odzysk energii w sprężarkach - Energybox
Nawet do 90% energii elektrycznej wykorzystywanej do sprężania powietrza jest przekształcane w ciepło. Przy pomocy zintegrowanych systemów odzyskiwania energii można odzyskać ok. 75% tej energii w postaci gorącego powietrza lub gorącej wody nie obniżając przy tym parametrów roboczych sprężarki. Wykorzystując w efektywny sposób odzyskaną energię uzyskuje się znaczne oszczędności kosztów i wysoką stopę zwrotu z inwestycji.
Osuszacz absorpcyjny
Osuszacz wykorzystujący własności absorpcyjnych substancji higroskopijnych do zmniejszenia wilgotności powietrza. Substancje te reagują z parą wodną i w postaci wodnego roztworu są odprowadzane z powietrza. Osuszacze te umożliwiają osiągnięcie ciśnieniowego punktu rosy -15°0C.
Osuszacz adsorpcyjny
Osuszacz wychwytujący wilgoć ze sprężonego powietrza przy wykorzystaniu zjawiska adsorpcji. Adsorpcja to gromadzenie się na powierzchni ciała stałego (adsorbenta) gazu lub płynu. Jeżeli siła przyciągania cząsteczek adsorbentu jest wystarczająco duża, by pokonać energię własną obcej cząsteczki, to cząsteczka ta przyczepia się do jego powierzchni. Występowanie sił adsorpcji jest związane z dążeniem układu wilgoć-adsorbent do stanu fizycznego o najniższej energii. Uwalnia się przy tym energia cieplna, która musi być odprowadzona. Wykorzystanie tego zjawiska w osuszaczach adsorpcyjnych umożliwia osiąganie bardzo niskich wartości temperatury ciśnieniowego punktu rosy, do -70°C.
Osuszacz powietrza
Element wykorzystywany do usuwania wody w postaci pary wodnej ze sprężonego powietrza.
Osuszacz ziębniczy
Osuszacz, w którym wilgotność powietrza zmniejsza się przez chłodzenie powietrza w obiegu chłodzącym wyposażonym w sprężarkę chłodniczą i wymiennik ciepła.
Pneumatyka
Dział fizyki będący częścią mechaniki, zajmujący wykorzystywaniem powietrza jako medium energetycznego, a więc konstruowaniem i praktycznym wykorzystaniem maszyn i urządzeń, wytwarzających i przetwarzających powietrze bądź podobne fizycznie medium.
Powietrze
Powietrze jest bezbarwną, bezwonną i bezsmakową mieszaniną gazów. Składa się z wielu gazów wśród których podstawowymi są azot i tlen. Dla uproszczenia obliczeń przyjmujemy stałość składu chemicznego i w miarę możliwości ograniczamy ilość jego składników.
Separator kondensatu
Wydzielanie się kondensatu jest nieodłącznym zjawiskiem przy wytwarzaniu sprężonego powietrza. Kondensat olejowy składa się najczęściej z 99% wody i z 1% oleju. Zgodnie z obowiązującymi przepisami nie oczyszczony z oleju kondensat nie może być odprowadzony do kanalizacji. Separator kondensatu usuwa olej z kondensatu i jednocześnie nie obniża wydajności instalacji, gdyż podczas procesu usuwania kondensatu nie następują żadne straty powietrza.
Separator oleju
Urządzenie usuwające niepożądany w czynniku roboczym olej o określonej wielkości cząstek. W pneumatyce może to być cyklon lub filtr ze specjalnym wkładem, czasami umieszczany w zespole sprężarki, za chłodnica końcową. Zazwyczaj jest to zbiornik separujący olej od powietrza umieszczony tuż za elementem sprężającym.
Separator wody
Separatory wody sprężonego powietrza usuwają skroploną wodę, emulsję (skroplony kondensat wodno olejowy) z instalacji sprężonego powietrza. Instalowane są w przewodach, rurociągach i sieciach sprężonego powietrza oraz w urządzeniach i odbiornikach sprężonego powietrza (sprężarki, osuszacze, filtry sprężonego powietrza, zbiorniki powietrza, zbiorcze przewody doprowadzające powietrze, linie produkcyjne, obrabiarki CNC).
Spadek ciśnienia
Różnica ciśnień na wejściu i wyjściu elementu (układu), mierzona w określonych warunkach.
Sprężarka (kompresor)
Sprężarka jest to maszyna robocza, która dostarcza powietrze (lub inny gaz) o ciśnieniu podwyższonym w stosunku do ciśnienia początkowego.
Sprężarka bezolejowa
Sprężarka, w której sprężany gaz (np. powietrze) nie ma kontaktu z olejem smarującym lub chłodzącym.
Sprężarka spiralna
Sprężarka wyporowa, w której komorą sprężania stanowi przestrzeń pomiędzy dwoma elementami, w kształcie luźnej spiralnej wstęgi, umieszczonymi jeden w drugim, oraz bocznymi, płaskimi ścianami korpusu. Powietrze jest sprężane w sposób ciągły przy wykorzystaniu dwóch spiral. Jedna jest nieruchoma a druga wprawiana w ruch obrotowy. Brak kontaktu pomiędzy spiralami (brak wymogu smarowania w stopniu sprężającym) powoduje, że uzyskujemy powietrze czyste, nie zawierające oleju. Powietrze na wyjściu jest pozbawione pulsacji.
Sprężarka śrubowa
Sprężarka wyporowa, której komora sprężania stanowi przestrzeń pomiędzy dwoma zazębiającymi się wirnikami w kształcie ślimaka i wewnętrzną ścianą korpusu. W miarę obrotu wirników komora sprężania zostaje w pierwszej kolejności odcięta od otworu wlotowego w korpusie, a następnie miejsce kontaktu wirników zmienia położenie wzdłuż ich osi zmniejszając w ten sposób objętość komory sprężania, aż do momentu połączenia się jej z wylotem.
Sprężarka śrubowa z wtryskiem płynu (oleju)
Sprężarka śrubowa z wtryskiem płynu jest chłodzona i smarowana przez płyn, który jest wtryskiwany do komory sprężania, a często także do łożysk sprężarki. Płyn ma schładzać i smarować element sprężający i zmniejszać przecieki w kierunku wlotu. Dzisiaj najczęściej stosowanym płynem jest olej, który ma dobre właściwości smarne. Jednakże stosowane są także inne płyny np. woda.
Sprężarka tłokowa
Sprężarka wyporowa, w której zmiana objętości komory sprężania następuje w wyniku przemieszczania się sztywnego elementu (tłoka), który stanowi jedną ze ścian komory i szczelnie przylega do ścian sąsiednich. Tłok najczęściej ma kształt walca, napędzany jest przez układ korbowy i wykonuje prostoliniowe ruchy posuwisto-zwrotne.
Sprężarka wyporowa
Cechą charakterystyczną sprężarek wyporowych jest stała początkowa objętość powietrza lub gazu znajdująca się w zamkniętej przestrzeni i zwiększanie ciśnienia na skutek zmniejszania tej przestrzeni. Pompka rowerowa jest najprostszym przykładem sprężarki wyporowej, gdzie powietrze jest zasysane do cylindra i sprężane przez poruszający się tłok.
Sprężarka zębata
Element sprężający w sprężarkach zębatych składa się z dwóch wirników w kształcie zębów zamkniętych w obudowie, które obracają się w przeciwnych kierunkach w komorze sprężania wypierając powietrze z przestrzeni międzyrębnych.
Sprężone powietrze
Niewątpliwe zalety narzędzi i urządzeń pneumatycznych takie jak niewielkie wymiary, prostota i niezawodność konstrukcji oraz ich lekkość przyczyniły się do ogromnej popularyzacji pneumatyki we współczesnym świecie. Dziś trudno wyobrazić sobie firmę obywającą się bez sprężonego powietrza Jest ono jednym z najważniejszych nośników energii, dlatego tak ogromne znaczenie ma każda inwestycja umożliwiająca skuteczniejsze jego wykorzystanie.
Spust kondensatu
Urządzenie służące do odprowadzania kondensatu wytworzonego podczas produkcji i uzdatniania sprężonego powietrza.
Sterowanie sprężarek odciążenie / dociążenie
Najbardziej popularny system sterowania sprężarkami. Polega na regulacji pracy urządzenia za pomocą zaworu odciążającego, który zamyka lub otwiera zawór ssący w zależności od zapotrzebowania na sprężone powietrze.
Temperatura
Temperatura jest miarą energii kinetycznej cząsteczek. Drgają one tym szybciej im wyższa jest temperatura. W temperaturze -273,15 C, ruch cząsteczek zamiera. Mówimy, że temperatura wynosi wówczas 0 K. Nazywamy ją temperaturą zera bezwzględnego lub absolutnego, a skalę to opisującą - skalą Kelwina. W praktyce, w Europie, stosuje się jednostkę układu CGS zwaną skalą Celsjusza. Stopień Celsjusza (1 C) jest równy stopniowi Kelwina (1 K).Temperatura 0 C na skali Celsjusza to temperatura topnienia lodu.
Uzdatnianie sprężonego powietrza
Powietrze atmosferyczne zasysane przez sprężarkę zawiera zanieczyszczenia stałe oraz wodę. Również sprężarka stanowi źródło zanieczyszczeń (olej, produkty zużycia). Zatem po sprężeniu, do instalacji prze- pływa powietrze zawierające parę wodną, pyły, pary oleju i niewielkie ilości agresywnych gazów. Sprężone powietrze po opuszczeniu sprężarki jest na tyle gorące, że w zetknięciu ze znacznie niższą temperatura otoczenia wytrąca się z niego kondensat powodujący korozję rurociągów i zainstalowanych urządzeń. Uzdatnienie sprężonego powietrza to jego schłodzenie, osuszenie, odpylenie i odolejenie. W tym celu stosuje się różne rozwiązania, dobrane do indywidualnych potrzeb użytkowników, oparte na takich urządzeniach jak: chłodnice końcowe, osuszacze ziębnicze, osuszacze adsorpcyjne, filtry powietrza, separatory cyklonowe, separatory oleju z wody, spusty kondensatu.
Wilgotność względna
Wilgotność względna jest definiowana jako stosunek rzeczywistej zawartości wody w powietrzu do ilości wody, która jest możliwa do utrzymania przy danej temperaturze.
Zawór bezpieczeństwa
Zawór zabezpieczający układ pneumatyczny przed wzrostem ciśnienia do niebezpiecznego poziomu, nie dopuszcza do przekroczenia określonej wartości przez odprowadzenie nadmiaru czynnika do atmosfery po przekroczeniu ciśnienia dopuszczalnego.
Zbiornik sprężonego powietrza
Zbiornik przeznaczony do magazynowania powietrza lub gazu pod ciśnieniem.